„O wielkich pijakach krążyły legendy.24 Powie kto, że anegdota nie może służyć za dowód.Niestety, są relacje cudzoziemców, których szokował ten charakterystyczny rys polskiej obyczajowości — przymuszanie do kielicha.
„Jeżeli kto z gości nie pije, poczytuje to gospodarz za największą urazę i niegrzeczność. a na Rusi i w innych stronach, gdzie się ściśle zachowuje ten dawny zwyczaj, nieraz przychodzi stąd do bijatyki i zdarza się, że się porywają do szabel na tego, który by nie odpowiedział kieliszkiem na uczynione sobie wezwanie" — relacjonuje Hieronim Lippomano, przebywający w naszym kraju w 1575 roku. Daleko jeszcze do epoki saskiej, a zwyczaj nazywany jest dawnym! „Upijanie jest u nich chwalebnym zwyczajem, niewątpliwym dowodem szczerości, dobrego wychowania; przeciwnie trzeźwość, poczytywana za grubiaństwo, bywa czasem znakiem skrytości charakteru i podstępności — notuje Ruggieri w 1568 roku. — [...] żyją długie lata, jeżeli niewstrzemięźliwość nie skróci im życia, jak się często zdarza w wielu innych narodach północnych, nie znających po większej części miary w jedzeniu i piciu".
Ruggieri, przedstawiciel kultury śródziemnomorskiej, spostrzega natychmiast to, co jest u nas odmienne niż w jego kulturze. Trzeba by, rzecz jasna, głębszych studiów, aby tę uwagę rozwinąć w ugruntowany i uzasadniony sąd, niemniej warto powiedzieć, że również dziś, w XX wieku, w europejskich krajach śródziemnomorskich, a więc we Włoszech, Grecji, Francji, Hiszpanii (także w Portugalii, mimo że nie jest śródziemnomorska) panuje przekonanie o upodobaniu narodów północnoeuropejskich do upijania sie^. Nie jest ono, niestety, bezpodstawne. W przeciwieństwie do naszej, kultura śródziemnomorska w gruncie rzeczy nie toleruje upijania się w sztok. Nasza kultura, niestety, zna ten element, potrzebne są u nas izby wytrzeźwień — fenomen nieznany w krajach śródziemnomorskich, w których wino pija się jak wodę, jako napój, nie trunek, do posiłków.“(12)